Na današnji dan je usvojen SRPSKI GRAĐANSKI ZAKONIK

Srpski građanski zakonik (SGZ) je najvažniji, najpoznatiji i najdugovečniji srpski pravni akt u novijoj istoriji. Donet je 25. marta 1844. godine za vreme vladavine Ustavobranitelja i kneza Aleksandra Karađorđevića.

Zakonik je sastavio Jovan Hadžić (na tom poslu je radio od 1837. godine) po austrijskom uzoru, četvrti po redu u Evropi (posle francuskog iz 1804. godine, austrijskog iz 1811. godine i holandskog iz 1838. godine), a pošto je Srbija u to doba bila samoupravna Kneževina u Osmanskom carstvu smatra se za prvim savremenim zakonikom u orijentalnom svetu. U Srbiji toga doba nije bio ostvaren nijedan od uslova koji su neophodni za kodifikaciju. O pravnoj nauci i zakonodavnoj praksi nije bilo ni govora jer je i pismenost bila tek u povoju.

Važio je punih 100 godina, a mnoga njegova pravila važe i danas kroz druge zakone koji su doneti kasnije.

Srpski građanski zakonik, prema preovlađujućem shvatanju, predstavlja skraćenu verziju Austrijskog građanskog zakonika (od 1592. godine, na 950 paragrafa u Srpskom građanskom zakoniku). Skraćivanje je imalo za posledicu da su mnogi pravni instituti nepotpuno regulisani, a sažimanje više odredaba u jednu dovelo je do brojnih nejasnoća.

U porodičnom i naslednom pravu je nešto originalniji (oslanja se na porodično pravo) ali ispod kvaliteta rešenja u svom izvorniku. Tako npr. porodičnu zadrugu koja je bila stub održavanja srpske tradicije i kulture, kao i uslov opstanka pod Turcima, Hadžić je regulisao na nejasan i nedosledan način, čas kao pravno lice, a čas kao zajedničku svojinu. Žena je bila izjednačena sa starijim maloletnikom, pa je za punovažnost pravnih poslova koje je ona sklapala, bio potreban pristanak muža.

U naslednom pravu, žena nije mogla, posle smrti muža da se javi kao naslednik, već je imala pravo plodouživanja do kraja života. Ženska deca nisu nasleđivala ravnopravno sa muškom, već su imala pravo na izdržavanje, snabdevanje i pristojno udomljenje (član 397)

Rad na donošenju Srpskog građanskog zakonika inicirao je knez Miloš Obrenović, koji uz pomoć austrijskih vlasti angažuje pravnika i književnika Jovana Hadžića na izradi građanskog zakonika. Hadžić je u izradi SGZ koristio Austrijski građanski zakonik u skraćenoj verziji, uz unošenje ustanova iz Savinog Zakonopravila i srpskog običajnog prava.

Tako je SGZ izgrađen na osnovama rimskog prava i preko Austrijskog građanskog zakonika i preko Savinog Zakonopravila. Hadžić je izradio nacrt SGZ koji je prihvaćen od strane zakonodavne komisije. Prvobitni tekst zakonika više puta je menjan i dopunjavan. Najvažnije izmene su nastale unošenjem propisa o paulijanskoj tužbi 1864. godine, o starateljstvu 1872. godine i o formi testamenta 1911. godine.

Zakonik je važio i u onim krajevima koji su pripali Srbiji posle Berlinskog kongresa i posle balkanskih ratova, bivši okruzi: niški, pirotski, toplički, vranjski, kumanovski, skopski, tetovski, ohridski, bitoljski, tikveški, bregalnički, belopoljski, kosovski, metohijski i prizrenski.

Posle 1945. godine pojedini propisi SGZ su primenjivani kao pravna pravila imovinskog prava na osnovu Zakona o nevažnosti pravnih propisa donetih pre 06. 04. 1941. godine i za vreme neprijateljske okupacije, donetog 25. 10. 1946. godine, i to samo ako nisu bili u suprotnosti sa važećim propisima i načelima ustavnog poretka FNRJ i njenih republika. Pošto socijalistička vlast posle Drugog svetskog rata nije donela novi građanski zakonik, propisi SGZ koji nisu bili u suprotnosti sa novim društvenim poretkom su se i dalje primenjivali u praksi. To stanje je trajalo sve do donošenja Zakona o obligacionim odnosima 1978. godine. Ovaj zakon je u velikom delu zasnovan na propisima Srpskog građanskog zakonika. Tako SGZ postoji u praksi i danas, samo kroz nove zakone.

I pored svih nedostataka, Srpski građanski zakonik je predstavljao značajan korak u uspostavljanju zakonitosti u novonastaloj državi. Oslanjajući se na Austrijski građanski zakonik, naše pravo se povezalo sa rimskim pravom. Isto tako, preko Austrijskog građanskog zakonika, u srpsko pravo su ušle ideje prirodnopravne škole koje su za ondašnju Srbiju imale neprocennjiv značaj:

  • jednakost i ravnopravnost subjekata
  • privatna svojina
  • sloboda ugovaranja
  • lične slobode

Kao i njegov izvnornik, Srpski građanski zakonik je ustanovio i zaštitio pravo individualne svojine, kao osnovno pravo, čime je radikalno izmenjen dotadašnji svojinski sistem.

Srpski građanski zakonik je omogućio da se premosti dubok jaz koji je postojao između našeg i evropskog prava. Njegovo donošenje bilo je veliki podsticaj za razvoj pravne nauke kod nas.

Izvor: wikipedia.org

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena. Neophodna polja su označena *

Copy link
Powered by Social Snap